Twintig maart was het Human rights day in Zuid-Afrika, een nationale feest dag. Het bloedig neerslaan van een verzet tegen de apartheid in de jaren 60 werd herdacht en de vrijheid gevierd. Iedereen was vrij en op straat.

Bronwyn was uitgenodigd om te spreken op een conferentie op Constitution Hill: Join the March. Hoe moet er in de huidige tijd omgegaan worden met de grondwet? Hoeveel van deze grondwet is er ook tot uitvoer gekomen? Deze constitutie is opgesteld door de mensen zelf na het afschaffen van de apartheid. Maar hoe wordt deze grondwet nu ook weer eigendom van de bevolking? En van de jeugd?

Wij gingen met Bronwyn mee en volgden vanuit de zaal de gesprekken.

We kwamen wat laat aan en vielen midden in een panelgesprek in. De mevrouw die op dat moment aan het woord was vertelde over umbutu, wat volgens haar eigenlijk niet te vertalen is in het Engels maar wat zoiets betekent als:  ‘I am, cause we are’. Het is iets fundamenteels in de Afrikaanse cultuur. Het gaat over weten waar je vandaan komt, gemeenschapszin en het erkennen van de ander.

Het gesprek ging over hoe Zuid-Afrika omgaat met de geschiedenis van de apartheid. Hoe ga je verder, als land dat wounded is? Hoe restore je humanity? Volgens deze mevrouw door het mens zijn van anderen te zien. Door in een second kind of experience te komen, misschien wel tussen daders en (kinderen van) slachtoffers. Door je verantwoordelijkheid te nemen in het zien van de ander. En daarmee menselijkheid te geven. Genezen door middel  van umbutu.

Terwijl deze mevrouw zo prachtig aan het vertellen was en er een discussie ontstond met de mensen in de zaal realiseerde ik me iets. Alles wat ik de afgelopen dagen gezien heb, lijkt een gevecht. Het verbeelden, veranderen en omgaan met een geschiedenis, armoede en ongelijkheid die nog zo aanwezig is in alles. En vooral wat dit te weeg brengt in de kunst..

Ik zei tegen Bronwyn dat ik al deze noodzaak om kunst te maken zo bewonder en me eigenlijk ‘useless’ voel. Wat heb ik nou te vertellen? Ze zei glimlachend dat ze Europese vrienden had die precies het zelfde zeiden na een bezoek aan JB, maar dat het in Zuid-Afrika het ‘gewoon’ dicht op de oppervlakte ligt. Overal ter wereld is er ongelijkheid. Dingen om voor te vechten.

Na het tweede debat, waarin Bronwyn zou spreken maar amper het woord kreeg, was ze geïrriteerd. Het thema was engaging een audience; Constitution Hill moet een plek worden van het volk en daarom een nieuwe functie krijgen. Een hippe museumdesigner met voorbeelden van zijn werk in Londen en New York was lang aan het woord en praatte alsof hij de opdracht al had. “What does he think?” zei Bronwyn in de auto terug. “That we have that kind of money? Ninety procent of the people dont even have an emailadress to send your favourite pictures from the experience too! There needs to be performances! We shouldn’t built another building!”